Het communicatie-kwadrant en andere communicatiemodellen

Wat is communicatie eigenlijk?

Voordat ik het ga hebben over het communicatiekwadrant en allerlei andere communicatiemodellen; even kort: de algemene basis van communicatie gaat uit van een zender, ontvanger en een boodschap. Wie zegt iets, wat wordt gezegd, via welk kanaal de boodschap wordt overgebracht, voor wie is de boodschap bedoeld en welk effect heeft de boodschap. Communicatie wordt als effectief of goed gezien als de zender de boodschap op zo’n manier naar de ontvanger zendt, dat de ontvanger de boodschap precies begrijpt zoals de zender bedoeld heeft. Miscommunicatie ontstaat doordat er ergens tussen zender, ontvanger en de boodschap ruis op de lijn komt.

De afzender (een overheidsorganisatie) probeert een boodschap (eet minder suiker) over te brengen aan de ontvanger (ook wel doelgroep). Dit lijkt vrij eenvoudig, maar meestal ontstaat er ergens ruis op de lijn. Ruis ontstaat door bijv. de vorm van communicatie (gesproken of geschreven), vanwege persoonlijke ervaringen, taalgebruik, het medium dat wordt ingezet of het feit dat de ontvanger geen behoefte heeft aan informatie.

Dit maakt communicatie lastiger dan gedacht. De manier waarop we proberen een boodschap over te brengen, is meestal niet de objectieve realiteit. We denken vanuit onze eigen kaders, binnen onze eigen bubbel en doen aannames op basis van wat we denken te weten. En dat maakt communicatie complex. Er zijn verschillende communicatiemodellen die proberen inzicht te geven in de werking van communicatie. En daarvan is het communicatiekwadrant van Friedemann Schulz.

De 4 aspecten van het communicatiekwadrant

De Duitse psycholoog en communicatie-expert Friedemann Schulz ontwikkelde een communicatiemodel: het communicatiekwadrant. Volgens dit communicatiekwadrant bestaat elke boodschap uit 4 aspecten; een zakelijk aspect, een expressief aspect, relationeel aspect en een appellerend aspect:

  1. Het zakelijke aspect: de afzender van de boodschap geeft gegevens, feiten en uitspraken. Het is de taak van de afzender om deze informatie duidelijk en begrijpelijk te verzenden.
  2. Het expressieve aspect: in elke boodschap zit informatie over de afzender. Deze info zegt iets over de afzender. Soms bewust, soms onbewust. Denk aan motivatie, waarden, emoties, enz.
  3. Het relationele aspect: zegt iets over de relatie tussen de afzender en ontvanger van de boodschap. Dit wordt zichtbaar door manier waarop de afzender bijv. praat.
  4. Het appellerende aspect: de afzender wil met de boodschap iets bereiken. Hij wil de ontvanger beïnvloeden of ergens toe aan zetten.

Dit communicatiekwadrant benadrukt deze 4 onderdelen van een boodschap. Het idee is dat er nooit evenveel nadruk op elk onderdeel ligt. Soms ligt er meer nadruk op het ene aspect, soms op het andere aspect. Hoe de boodschap overkomt, is afhankelijk van het aspect waar de meeste nadruk op ligt. Dit inzicht kan je helpen in het communiceren van boodschappen. Als het goed is, leidt dat tot effectievere communicatie. Tegelijkertijd helpt dit inzicht je als ontvanger van een boodschap om na te denken over hoe je iets interpreteert.

Het belangrijkste om te begrijpen en te onthouden is dat wat we horen, niet is wat de ander probeert te zeggen. En dat geldt ook voor jezelf. Anderen begrijpen niet per definitie wat je wilt zeggen; ook al ga jij ervan uit dat je duidelijk bent. Door meer aandacht te besteden aan het zakelijke aspect van de boodschap (over welke feiten hebben we het?) en door vragen te stellen, kom je erachter of je als ontvanger de boodschap op de juiste manier hebt begrepen.

Welke andere communicatiemodellen zijn er nog?

Naast het communicatiekwadrant van Friedmann Schulz zijn er nog veel andere communicatiemodellen. Ik noem er hier kort 2:

1. Het communicatiemodel van Lasswell

Dit model werd in 1948 ontwikkeld door de Amerikaans socioloog en psycholoog Harold Lasswell. Het beschrijft wie er iets zegt, wat die persoon zegt, via welk kanaal deze boodschap overgebracht wordt, voor wie de boodschap bedoeld is en welk effect deze boodschap heeft. Dit communicatiemodel is een klassiek zender-ontvanger model en wordt nog steeds veel gebruikt.

2. Het communicatiekruispunt van Van Ruhler

Het communicatiekruispunt van Van Ruhler is bedoeld voor organisaties die hun communicatiestrategie willen bepalen. Het bestaat uit vier strategieën.

  1. Informering: Het gaat hier om informeren, om overdracht van informatie, wanneer de organisatie wil dat mensen aan het denken worden gezet en zich een mening vormen (Van Ruler, 1989). Het resultaat van deze strategie is bekendmaken.
  2. Overreding (overtuiging): het beïnvloeden van kennis, houding en of gedrag. Bijvoorbeeld om mensen te overtuigen van de noodzaak van een avondklok. Of om een positief beeld van een organisatie te krijgen.
  3. Dialogisering: door het gesprek aan te gaan met stakeholders kunnen standpunten in kaart worden gebracht. Deze strategie past bij interactieve beleidsvorming.
  4. Formering: als er conflicten zijn, kan communicatie zorgen voor ‘shared understanding’. Communicatie zorgt voor afstemming tussen de organisatie en stakeholders als een bemiddelaar.

Welk model ook je voorkeur heeft: met communicatie wil je zo effectief mogelijk je boodschap overbrengen.

Wil jij effectiever leren communiceren?

Tijdens Jouw Communicatietraining ‘Effectief Communiceren’ leer je zelfbewust communiceren, actief luisteren, vragen en doorvragen, kort en duidelijk formuleren en feedback geven en ontvangen. Deze training wordt helemaal op maat gemaakt.

Plan een gratis kennismaking om al je vragen en wensen te bespreken!

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *