Het communicatiemodel van Lasswell: uitleg en kritiek

Wat is het communicatiemodel van Lasswell?

Het communicatiemodel van Lasswell is een klassiek zender-ontvanger model. Het model is in 1948 ontwikkeld door de Amerikaanse socioloog en psycholoog Harold Lasswell. En wordt het beschouwd als één van de meest invloedrijke communicatiemodellen. Het communicatiemodel van Lasswell wordt ook wel een ‘lineair’ communicatiemodel of ‘actiemodel’ genoemd. Het beschrijft namelijk een eenrichtingsproces binnen de communicatie; dat van zender naar ontvanger. Het model bestaat uit de vijf ‘W’s’ en beschrijft wie er iets zegt, wat die persoon zegt, via welk kanaal deze boodschap overgebracht wordt, voor wie de boodschap bedoeld is en welk effect deze boodschap heeft.

het communicatiemodel van lasswell schematisch weergegeven in vijf blokken door Jouw Communicatiebureau

Uitleg communicatiemodel van Lasswell

Zoals je ziet in bovenstaand plaatje bestaat het communicatiemodel van Lasswell uit vijf onderdelen, namelijk:

  1. Wie (who)?
  2. Wat (what)?
  3. Op welk kanaal (in which channel)?
  4. Tegen wie (to whom)?
  5. Met welk effect (with what effect)?

Dit communicatiemodel wordt gebruikt voor zowel het opstellen van communicatieplannen als voor het analyseren en evalueren van het hele communicatieproces. Iedere vraag verwijst namelijk naar een analyseniveau. Namelijk:

De vijf analyseniveaus van het communicatiemodel van Lasswell

  1. Controle-analyse (wie)
    De controleanalyse komt overeen met de communicatieve component ‘wie?’. Met andere woorden, het gaat hier om de afzender: dit is degene die de boodschap formuleert, verspreidt en een reactie verwacht van de ontvanger.
  2. Inhoudsanalyse (wat)
    De inhoudsanalyse komt overeen met de ‘wat’. De inhoud van het bericht. Het gaat om het doel van de boodschap.
  3. Omgevingsanalyse (welk kanaal)
    De omgevingsanalyse (soms ook media-analyse genoemd) gaat over de ‘hoe?’. Het geeft aan welk medium het meest geschikt is om de boodschap zo goed mogelijk over te brengen naar de ontvangers.
  4. Doelgroepanalyse (voor wie)
    De doelgroepenanalyse beschrijft de ontvanger(s), zoals een doelgroep of een individu. Bij massacommunicatie is er sprake van publiek. Het beantwoordt de vraag over wie eigenlijk de ontvanger moet zijn van de boodschap.
  5. Effectenanalyse (welke effect)
    Voordat communicatie plaatsvindt, worden doelstellingen opgesteld zodat effect achteraf gemeten kan worden. Je wilt namelijk weten weten of de boodschap zijn doel bereikt. Dit kan van alles zijn. Mensen informeren, mensen iets laten kopen, mensen activeren, etc.

Ondanks (of misschien juist doordat) dat dit communicatiemodel wordt gezien als hét eerste communicatiemodel, is er ook kritiek op dit model.

Kritiek op het model van Lasswell

Zoals al eerder gezegd is het communicatiemodel van Lasswell een klassiek zender-ontvanger model. Tegenwoordig wordt het gezien als achterhaald vanwege twee redenen:

  1. Het is eenrichtingsverkeer
    Het model van Lasswell ziet communicatie als eenrichtingsverkeer van zender naar ontvanger. Hierbij bepaalt de zender wanneer de communicatie geslaagd is. In een tijd waarin het draait om de interactie aangaan of feedback ontvangen, is dat redelijk kort door de bocht. Voor een communicatieplan is deze insteek eigenlijk wel handig. Het communicatieplan wordt namelijk gebruikt om op zo’n manier te communiceren dat een bepaald doel wordt bereikt. In wezen bepaalt de afzender dus inderdaad wanneer de communicatie geslaagd is. En dat is precies zoals dit model het voorstelt.
  2. Het houdt geen rekening met omstandigheden
    Lasswell’s communicatiemodel houdt geen rekening met verschillende omstandigheden. Hierdoor komt de boodschap niet aan. Om dit te voorkomen kun je aanvullende theorieën toepassen uit bijvoorbeeld de gedragswetenschappen zodat je een effectiever en efficiënter plan maken.

Ondanks dat het model ook wordt gezien als achterhaald, is het met wat aanpassingen nog steeds prima om als basis te gebruiken.

Een voorbeeld van het communicatiemodel van Lasswell

Door de vijf vragen uit het model te beantwoorden krijgen communicatieadviseurs, woordvoerders of marketeers vooraf een beter in beeld van wat er precies nodig is voor bijvoorbeeld een effectieve campagne. Ook in een dergelijk campagneplan staat immers welke boodschap via welke kanalen en op welke momenten naar een specifieke doelgroep wordt gezonden, om het gewenst effect te bereiken én om de communicatie open te houden tussen de organisatie en haar doelgroepen. Het onderstaande praktisch voorbeeld illustreert dit:

Stel een overheidsorganisatie wil meer jongeren bereiken in de leeftijd 15 tot 25 jaar. Hun bereik tot nu toe bestaat voornamelijk uit oudere, blanke en hogeropgeleide mannen van 55+ die rechtstreeks naar de website van de desbetreffende instantie gaan. Uit onderzoek blijkt echter dat juist dat jongeren (zowel jongens als meisjes) ook interesse hebben in meer informatie over hun consumentenrechten maar dat zij voornamelijk op social media te vinden zijn. Dit is voor het ministerie een nieuwe uitdaging waarbij het communicatiemodel van Lasswell kan helpen. Door de vijf vragen van het model te beantwoorden ontstaat een advies dat kan worden meegenomen in de communicatie-aanpak.

1. Wie communiceert er?

De overheidsorganisatie is de afzender van de boodschap. Zij willen laten zien dat ze middenin de maatschappij staan en weten wat er speelt.

2. Wat moet er gecommuniceerd worden?

De boodschap is dat de organisatie goed in de gaten heeft dat er ook nog een jongerendoelgroep is en dat ze die begrijpt. Ze zijn actief op social media, hebben goede webcare en de toon is benaderbaar.

3. Welk kanaal gaat ingezet worden?

Jongeren zijn voornamelijk online te vinden. Afhankelijk van leeftijd en geslacht wordt het social media kanaal gekozen dat het best past. Daarnaast kun je denken aan goede landingspagina’s. En online advertenties.

4. Voor wie is de boodschap bedoeld?

Dit zijn jongeren tussen 15 en 25 jaar die online shoppen via social media en dropshippers. Zij zijn niet op de hoogte van hun rechten.

5. Welk effect wil je bereiken?

Het is de bedoeling dat deze jongeren de social media kanalen van de afzender gaan volgen. En dat ze weten welke rechten zij hebben bij online aankopen.

Je begrijpt vast dat dit plan heel kort door de bocht is geschreven. Toch dwingt het je tot nadenken. Wat wil je nu eigenlijk bereiken?

Tot slot: er zijn natuurlijk meerdere communicatiemodellen. En er is voor mij geen goed of fout model. Uiteindelijk gaat het erom dat je nadenkt over wat je wilt bereiken en dat je daarna bespreekt of dit is gelukt.

Laat vooral een reactie achter. Vind ik leuk!

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *